Dolomity - obszar górski
Dolomity (wł. Dolomiti, niem. Dolomiten) - to pasmo górskie określane przez wielu, którzy je zobaczyli, jako Najpiękniejsze Góry Świata. Znajdują się w północno-wschodniej części Włoch i położone są w całości na terenie tego państwa. Dolomity rozciągają się pomiędzy dolinami Val Rendena na zachodzie, Piawa na wschodzie oraz Val Pusteria na północy.
Najwyższymi szczytami Dolomitów są:
- Marmolada - 3342 m n.p.m - dostępny dla narciarzy prawie do samego wierzchołka
- Antelao - 3263 m n.p.m.
Geograficznie Dolomity należą do Tyrolu Południowego. Ich południowa część leży na terenie prowincji Belluno, zachodnia - prowincji Trydent, północna - prowincji Bolzano.
Grupy górskie Dolomitów
Dolomity nie stanowią jednego łańcucha górskiego. W ich skład wchodzą grupy skalne, rozdzielone głebokimi malowniczymi dolinami oraz wysokimi, jednak dość łatwo dostępnymi przełęczami. Najważniejsze grupy Dolomitów to:
- Pale di San Martino
- Marmarole
- Puez
- Fanes
- Sassolungo (niem. Langkofel)
- Marmolada
- Sella
- Puez/Ciër
- Catinaccio (niem. Rosengarten)
- Civetta
- Pelmo
- Tofany
- Cristallo
- Antelao
- Sorapiss
- Dolomity Sextenerskie/Dolomiti di Sesto
- Sciliar/Schlern
- Dolomiti di Braies/Pragser Dolomiten
Budowa geologiczna Dolomitów
Składają się w dużej części z odkrytych skał, takich jak wapienie i dolomity oraz częściowo z riolitów. W dolinach górskich występują lasy szpilkowe. Charakterystyczna dla Dolomitów jest bardzo malownicza rzeźba terenu, będąca wynikiem erozji. Geologicznie to pasmo górskie stanowi fragment Południowych Alp Wapiennych. Składają się one z płaszczowin będących częścią tzw. Jednostek Austryjskich, które uległy sfałdowaniu po raz pierwszy w fazie austryjskiej orogenezy alpejskiej, na przełomie wczesnej i późnej kredy. Jednak główna faza fałdowań, tworzenia płaszczowin i wypiętrzenia przypadła na schyłek miocenu. Osady jurajskie i kredowe tych jednostek zostały niemal całkowicie zerodowane. Istniejące dolomity i wapienie uformowane zastały w triasie. Osady triasowe znajdują się na formacjach permskich, pod którymi znajduje się gruba warstwa kwaśnych skał wylewnych - riolitów, znajdujących się bezpośrednio na silnie zmetamorfizowanym starszym podłożu. Gdzieniegdzie riolity ukazują się bezpośrednio na powierzchni.
Ludność Dolomitów
Rdzenną, niestety zanikająca już ludność Dolomitów stanowią Ladynowie. Charakteryzuje ich własna kulturę i język - ladyński, którym posługuje się jeszcze niewielka część mieszkańców (ok. 30 000). Gromadzeniem informacji o kulturze ladyńskiej zajmują się Institut Ladin Micurá de Rü w San Martino (Alta Badia) oraz muzeum etnograficzne w Vigo di Fassa.
Turystyka w Dolomitach
Całe Dolomity są bardzo atrakcyjnym turystycznie regionem nie tylko dla narciarzy, ale również dla wspinaczy skałkowych. Tereny te są również bardzo atrakcyjne dla uprawiania turystyki na rowerach górskich. Dla wszystkich amatorów tej formy rekreacji przygotowano wiele atrakcyjnych tras.
Spośród wielu znajdujących się tutaj ośrodków sportów zimowych najbardziej znana za sprawą Olimpiady Zimowej z 1956 roku jest Cortina d’Ampezzo oraz rejony Val Ghërdina/Grödental/Val Gardena, Alta Badia, Canazei, Reba/Arabba, Madonna di Campiglio, gdzie odbywają się regularnie zawody o Puchar Świata w Narciarstwie Zjazdowym. W Dolomitach znajdziemy również wiele letnich stacji klimatyczno-wypoczynkowych. Należą do nich między innymi:
- Sesto
- San Candido
- Corvara
- Ortisei
- Selva Val Ghërdina/Wolkenstein
- Predazzo
- Cavalese
- Alleghe
- San Martino di Castrozza